Stjórnendur fyrirtækis ættu ávallt að hafa hagsmuni fyrirtækisins að leiðarljósi. Hvað ef stjórnendur verða að taka ákvarðanir sem fela í sér persónulega hagsmuni þeirra? Hvaða áhugi er ríkjandi og hvað er búist við að leikstjóri geri við slíkar aðstæður?
Hvenær eru hagsmunaárekstrar?
Við stjórnun fyrirtækisins gæti stjórnin stundum tekið ákvörðun sem einnig veitir tilteknum forstöðumanni forskot. Sem stjórnandi verður þú að gæta hagsmuna fyrirtækisins en ekki eigin persónulegra hagsmuna (s). Það er ekkert vandamál strax ef ákvörðun sem stjórnin tekur tekur til þess að forstöðumaður hagnast persónulega. Þetta er öðruvísi ef þessir persónulegu hagsmunir stangast á við hagsmuni fyrirtækisins. Í því tilviki má leikstjórinn ekki taka þátt í fundum og ákvarðanatöku.
Í Bruil-málinu úrskurðaði Hæstiréttur að um hagsmunaárekstra væri að ræða ef forstöðumaðurinn er ekki fær um að gæta hagsmuna fyrirtækisins og hlutdeildarfélags þess á þann hátt að búast megi við heiltölu og óhlutdrægum forstöðumanni vegna tilvist persónulegra hagsmuna eða annarra hagsmuna sem eru ekki hliðstæðir lögaðilans. [1] Við ákvörðun á því hvort um hagsmunaárekstra sé að ræða verður að taka tillit til allra viðeigandi aðstæðna málsins.
Það er eigindlegur hagsmunaárekstrar þegar forstöðumaður starfar í mismunandi hlutverkum. Þetta á til dæmis við þegar forstjóri fyrirtækis er um leið gagnaðili þess vegna þess að hann er jafnframt stjórnarmaður í öðrum lögaðila. Forstöðumaður þarf þá að gæta nokkurra (andstæðra) hagsmuna.
Ef um hreina eigindlega hagsmuni er að ræða falla hagsmunir ekki undir hagsmunaárekstrarreglur. Þetta á við ef hagsmunir eru ekki samofnir persónulegum hagsmunum forstöðumanns. Dæmi um þetta er þegar tvö samstæðufyrirtæki gera með sér samning. Ef stjórnarmaður er stjórnarmaður í báðum félögum, en er ekki (n) (óbeinn) hluthafi eða hefur ekki aðra persónulega hagsmuni, þá er ekki um eigindlegan hagsmunaárekstra að ræða.
Hverjar eru afleiðingar tilvist hagsmunaárekstra?
Afleiðingar þess að hafa hagsmunaárekstra hefur nú verið mælt fyrir um í hollensku borgaralögunum. Forstöðumaður má ekki taka þátt í umræðum og ákvarðanatöku ef hann hefur beina eða óbeina persónulega hagsmuni sem stangast á við hagsmuni fyrirtækisins og tengds fyrirtækis þess. Ef ekki er hægt að taka ákvörðun stjórnar skal sú ákvörðun nást af eftirlitsstjórninni. Ef ekki er eftirlitsstjórn skal ákvörðunin tekin af aðalfundinum, nema lögin kveði á um annað. Þetta ákvæði er innifalið í lið 2: 129 6. mgr. Fyrir hlutafélagið (NV) og 2. mgr. 239: 6 í hollensku einkalögunum fyrir einkahlutafélagið (BV).
Af þessum greinum verður ekki ályktað að það eitt að slíkur hagsmunaárekstrar sé til staðar megi rekja til stjórnarmanns. Ekki er heldur hægt að kenna honum um að hafa lent í þeirri stöðu. Í greinunum er eingöngu kveðið á um að forstöðumanni beri að forðast að taka þátt í umræðum og ákvarðanatöku. Það eru því ekki siðareglur sem leiða til refsingar eða koma í veg fyrir hagsmunaárekstra, heldur einungis siðareglur sem mæla fyrir um hvernig stjórnarmaður skuli haga sér þegar hagsmunaárekstrar eru fyrir hendi.
Bann við þátttöku í umræðum og ákvarðanatöku felur í sér að hlutaðeigandi stjórnarmaður má ekki greiða atkvæði, en hægt er að óska eftir upplýsingum fyrir stjórnarfund eða kynningu á dagskrá fundarins. Brot á þessum greinum skal hins vegar gera ályktunina ógilda samkvæmt grein 2:15, 1. lið a í hollensku borgaralögunum. Í þessari grein segir að ákvarðanir séu ógildanlegar ef þær stangist á við ákvæði um mótun ákvarðana. Ógildingarmál geta allir höfðað sem sanngjarna hagsmuni hefur af því að farið sé að ákvæðinu.
Það er ekki aðeins bindindisskyldan sem gildir. Forstöðumaður skal jafnframt veita stjórn tímanlega upplýsingar um hugsanlegan hagsmunaárekstra í ákvörðun sem tekin er. Ennfremur leiðir af grein 2:9 í hollensku borgaralögunum að hagsmunaárekstrar skuli einnig tilkynnt til hluthafafundar.
Hins vegar er lög kemur ekki skýrt fram hvenær tilkynningaskyldu hefur verið fullnægt. Því er ráðlegt að setja ákvæði um þetta í samþykktir eða annars staðar. Ætlun löggjafans með þessum lögum er að vernda félagið gegn hættu á að stjórnarmaður verði fyrir áhrifum af persónulegum hagsmunum. Slíkir hagsmunir auka hættuna á að fyrirtækið verði fyrir óhagræði. Hluti 2:9 í hollensku borgaralögunum – sem kveður á um innri ábyrgð stjórnarmanna – er háð háum þröskuldi.
Stjórnarmenn bera aðeins ábyrgð ef um alvarlega saknæma háttsemi er að ræða. Vanræksla á lagalegum eða lögbundnum hagsmunaáreksreglum er alvarlegt ástand sem leiðir í grundvallaratriðum til ábyrgðar stjórnarmanna. Stjórnarmaður sem er í ágreiningi getur sætt alvarlegum ámælum persónulega og getur því í grundvallaratriðum borið ábyrgð á félaginu.
Þar sem breyttar hagsmunaárekstrarreglur eiga almennar fulltrúareglur við um slíkar aðstæður. Kaflar 2: 130 og 2: 240 í hollensku borgaralögunum eru sérstaklega mikilvægir að þessu leyti. Á hinn bóginn er stjórnarmanni sem á grundvelli reglna um hagsmunaárekstra er óheimilt að taka þátt í umræðum og ákvarðanatöku, heimilt að vera fulltrúi fyrirtækisins í löggerningi sem framkvæmir ákvörðunina. Samkvæmt gömlu lögunum leiddu hagsmunaárekstrar til takmarkana á valdi fulltrúa: þeim stjórnanda var óheimilt að vera fulltrúi fyrirtækisins.
Niðurstaða
Ef stjórnandi hefur misvísandi hagsmuni verður hann að forðast umfjöllun og ákvarðanatöku. Þetta er tilfellið ef hann hefur persónulega hagsmuni eða hagsmuni sem ganga ekki samhliða hagsmunum fyrirtækisins. Ef stjórnarmaður stenst ekki skyldu til að sitja hjá getur hann aukið líkurnar á því að hann geti verið ábyrgur sem stjórnarmaður af félaginu. Ennfremur geta allir ógilt ákvörðunina sem hafa eðlilega hagsmuni af því. Þrátt fyrir að hafa hagsmunaárekstra getur forstöðumaðurinn samt verið fulltrúi fyrirtækisins.
Finnst þér erfitt að ákvarða hvort um hagsmunaárekstra sé að ræða? Eða ertu í vafa um hvort þú ættir að upplýsa um hagsmuni og upplýsa stjórnina? Spyrðu lögfræðinga fyrirtækjaréttar á Law & More að upplýsa þig. Saman getum við metið stöðuna og möguleikana. Á grundvelli þessarar greiningar getum við ráðlagt þér um næstu viðeigandi skref. Við munum einnig vera fús til að veita þér ráð og aðstoð meðan á málum stendur.
[1] HR 29. júní 2007, NJ 2007/420; Jor 2007/169 (Bruil).