Hvað á að gera ef óviðkomandi hljóðsýni eru tekin?

Hvernig á að berjast gegn óheimilum hljóðsýni í tónlist?

Hljóðsampling eða tónlistarsýnataka er nú mikið notuð tækni þar sem hljóðbrot eru afrituð rafrænt til að nota þau, oft í breyttu formi, í nýju (tónlistar)verki, oftast með hjálp tölvu. Hins vegar geta hljóðbrot verið háð ýmsum réttindum, sem leiðir til þess að óheimil sýnataka getur verið ólögleg.

Sýnataka nýtir núverandi hljóðbrot. Samsetning, textar, flutningur og upptaka þessara hljóðbrota kunna að vera háð höfundarrétti. Samsetningin og textarnir geta verið verndaðir af höfundarrétti. Flutningurinn (hljóðritun) getur verið vernduð af skyldum rétti flytjanda og hljóðritið (upptakan) getur verið vernduð af skyldum rétti hljóðritsframleiðanda. 2. grein höfundaréttartilskipunar ESB (2001/29) veitir höfundi, flytjanda og hljóðritaframleiðanda einkarétt á fjölföldun, sem kemur niður á réttinum til að heimila eða banna fjölföldun á vernduðu 'hlutnum'.

Höfundur getur verið tónskáld og/eða höfundur texta, söngvarar og/eða tónlistarmenn eru venjulega sviðslistamaður (1. gr. a. gr. nágrannaréttarlaga (NRA)) og hljóðritaframleiðandi er sá sem gerir fyrstu upptöku , eða lætur gera það og ber fjárhagslega áhættu (1. gr. d-lið NRA). Þegar listamaður skrifar, kemur fram, tekur upp og gefur út sín eigin lög undir eigin stjórn sameinast þessir ólíku aðilar í einni manneskju. Höfundaréttur og meðfylgjandi réttindi eru þá í höndum eins manns.

Í Hollandi hefur höfundaréttartilskipunin meðal annars verið innleidd í höfundarréttarlögin (CA) og NRA. 1. þáttur CA verndar rétt höfundar til að fjölfalda. Höfundalög nota hugtakið „afritun“ frekar en „afritun“, en í reynd eru bæði hugtökin svipuð. Fjölföldunarréttur sviðslistamannsins og hljóðritaframleiðandans er verndaður af 2. og 6. kafla NRA, hvort um sig. Líkt og höfundarréttartilskipunin skilgreina þessi ákvæði ekki hvað teljist afritun (að hluta eða í heild).

Sem dæmi má nefna að 13. grein höfundarréttarlaganna kveður á um að „öll vinnsla eða eftirlíking, að hluta eða í heild sinni, í breyttri mynd “ teljist vera afritun. Afritun felur því í sér meira en eintak, en það er óljóst hvaða viðmið skuli nota til að meta jaðartilvik. Þessi skortur á skýrleika hefur haft áhrif á framkvæmd hljóðsýnatöku um langan tíma. Listamennirnir sem voru teknir í sýnið vissu ekki hvenær brotið var á réttindum þeirra.

Árið 2019 skýrði Evrópudómstóllinn (CJEU) þetta að hluta til í Pelham -dómnum, í kjölfar forspurninga sem þýski Bundesgerichtshof (BGH) vakti upp (CJEU 29. júlí 2019, C-476/17, ECLI:EU:C:2019:624). Dómstóllinn komst meðal annars að þeirri niðurstöðu að sýnishorn geti verið eftirlíking af hljóðriti, óháð lengd sýnisins (29. mgr.). Því getur einnar sekúndu sýnishorn einnig talið brot á réttindum.

Þar að auki var úrskurðað að „ þegar notandi, í samræmi við tjáningarfrelsi sitt, umritar hljóðbrot af hljóðriti til notkunar í nýju verki, í breyttri mynd sem er óþekkjanleg fyrir eyrað, ætti slík notkun ekki að teljast „afritun“ í skilningi c-liðar 2. gr. tilskipunar 2001/29′ (31. mgr., úrskurðarliður undir 1). Því, ef sýnishorn hefur verið breytt á þann hátt að hljóðbrotið sem upphaflega var tekið yfir er ekki lengur þekkjanlegt fyrir eyrað, er ekki um afritun hljóðrits að ræða. Í því tilviki er ekki nauðsynlegt leyfi fyrir hljóðsýnatöku frá viðkomandi rétthöfum.“

Eftir að dómstóll Evrópusambandsins vísaði málinu til baka kvað BGH upp úrskurð þann 30. apríl 2020 í málinu Metall auf Metall IV , þar sem tilgreint var fyrir hvaða eyra sýnið má vera óþekkjanlegt: eyra meðaltónlistarhlustanda (BGH 30. apríl 2020, I ZR 115/16 ( Metall auf Metall IV ), 29. mgr.). Þó að dómar Evrópudómstólsins og BGH varða skyld réttindi hljóðritaraframleiðanda, er líklegt að skilyrðin sem sett eru fram í þessum dómum eigi einnig við um brot á höfundarrétti og skyldum rétti flytjanda með hljóðsýnatöku.

Höfundaréttur og skyldur réttindi flytjanda hafa að vísu hærri verndarþröskuld svo að kæra til skyldra réttinda hljóðritaframleiðanda mun í grundvallaratriðum skila betri árangri ef um meint brot er að ræða með hljóðsýni. Fyrir höfundarréttarvernd, til dæmis, verður hljóðbrot að flokkast sem „eigin vitsmunaleg sköpun“. Engin slík verndarkrafa er gerð fyrir nágrannaréttarvernd hljóðritaframleiðanda.

Í meginatriðum er það því brot á afritunarréttinum ef einhver tekur hljóðsýni á þann hátt að meðaltónlistarhlustandi þekkir það. Hins vegar inniheldur 5. gr. höfundarréttartilskipunarinnar nokkrar takmarkanir og undantekningar frá afritunarréttinum í 2. gr. höfundarréttartilskipunarinnar, þar á meðal undantekning vegna tilvitnunar og undantekning vegna paródíu. Hljóðsýni í venjulegu viðskiptasamhengi falla venjulega ekki undir þetta, miðað við ströng lagaleg skilyrði.

Sá sem lendir í aðstæðum þar sem hljóðbrot hans eru tekin úr tökum ætti því að spyrja sig eftirfarandi spurningar:

• Hefur sá sem tekur úrtak leyfi til þess frá viðkomandi rétthöfum?
• Hefur sýnishorninu verið breytt til að gera það óþekkjanlegt fyrir meðalhlustendur?
• Fellur úrtakið undir einhverjar undantekningar eða takmarkanir?

Ef um meint brot er að ræða er hægt að grípa til aðgerða á eftirfarandi hátt:

• Sendu stefnumótunarbréf til að stöðva brotið.
  • Rökrétt fyrsta skref ef þú vilt að brotinu hætti eins fljótt og auðið er. Sérstaklega ef þú ert ekki að leita að skaðabótum en vilt bara að brotið hætti.
• Semja við meintan brotamann til að hreinsa sýnið.
  • Það getur verið að hinn meinti brotamaður hafi ekki viljandi, eða að minnsta kosti án þess að hugsa sig tvisvar um, brotið á réttindum einhvers. Í því tilviki er hægt að kæra meintan brotamann og gera honum ljóst að brot hafi átt sér stað. Þaðan er hægt að semja um skilyrði fyrir leyfi rétthafa til sýnatöku. Til dæmis getur rétthafi krafist úthlutunar, viðeigandi þóknunar eða þóknana. Þetta ferli að veita og fá leyfi til að sýna er einnig kallað úthreinsun. Í venjulegum atburðarásum á þetta ferli sér stað áður en nokkurt brot á sér stað.
• Að hefja einkamál fyrir dómstólum gegn meintum brotamanni.
  • Heimilt er að leggja fram kröfu fyrir dómstólinn vegna brots á höfundarrétti eða skyldum réttindum. Til dæmis er hægt að halda því fram að hinn aðilinn hafi hagað sér ólöglega með því að brjóta (grein 3:302 í hollensku borgaralögunum), krefjast skaðabóta (27. gr. CA, 16. mgr. 1. gr. NRA) og hagnaðar. má afhenda (27. gr. CA, 16. mgr. 2. gr. NRA).

Law & More aðstoðar þig með ánægju við gerð kröfubréfs, samningaviðræður við meintan brotlegan aðila og/eða höfðun málaferla.